Rozdzielasz zadania. Starasz się, żeby nikt nie był zbytnio obciążony, ale też żeby nikt nie czuł się pominięty lub niedowartościowany. Uwzględniasz siły i możliwości. Obliczasz i wymierzasz.

Stopniowo, krok po kroku, konstruujesz plan. Niczym poszczególne dziwacznie powyginane kawałeczki puzzla dopasowujesz poszczególne elementy rzeczywistości. Dodatkowo wszystko umieszczasz na osi czasu. Synchronizujesz. Przesuwasz. Sprawdzasz, czy jedno nie zachodzi na drugie i czy kolejne planowane zdarzenia wzajemnie z siebie wynikają.

Finalizujesz planowanie. Przystępujesz do realizacji.

I wtedy zdarza się to coś. Samochód nie zapala. W pralce wysiada grzałka. Dziecko nie wraca o zwykłej porze, bo kierowca autobusu dostał grypy. Klucz nie wchodzi do zamka. Nie działa internet.

Wszystko jedno co. Drobnostka.

Ale cały misterny długo dopieszczany plan można wywalić do kosza.

- Jak „wszystko”?

- Normalnie. Wszystko ma jakąś cenę, czyli da się sprzedać, inaczej mówiąc, zamienić na kasę. Proste – stwierdził takim tonem, jakim się mówi formułkę „Co należało udowodnić”.

- Nie, są chyba rzeczy, których się sprzedać nie da – niepewnie przedstawił wątpliwość nowy.

- Na przykład? – duży uśmiechnął się ironicznie.

Wszyscy umilkli.

- A nie mówiłem? – triumfował duży, odczekawszy dłuższą chwilę.

- Nie tak szybko – odezwał się drobny, w szarawej marynarce. – Ja mam przykład.

Zaraz poczuł na sobie zaskoczone spojrzenia pozostałych. Nie spieszył się. Aktorskim ruchem sięgnął po kufel i pociągnął spoty łyk.

- No? – ponaglił go duży.

- Ja – powiedział drobny, odstawiając kufel.

- Co ty? – nie zrozumiał duży i jednym rzutem oka uspokoił pozostałych, którzy wybuchnęli głośnym rechotem.

- Ja nie jestem na sprzedaż – drobny wyprostował się z godnością na chwiejnym stołku.

- Nie? – zapytał duży, a pozostali wstrzymali oddech.

- Nie – potwierdził drobny.

- Że niby nie można cię kupić? – dociekał usłużnie ten z lewej, w swetrze w romby.

- Nie – powtórzył drobny, jakby składał zeznania na policji.

- Przecież ty za dwa złote na drugi koniec miasta na czterech zalecisz – nie wytrzymał mały grubas ze spoconą twarzą. Popatrując na dużego bardzo się pilnował, żeby nie wybuchnąć śmiechem.

- Jako usługodawca – odpowiedział drobny i jeszcze bardziej się wyprostował. – Kupujesz usługę, a nie mnie.

Wszyscy przy stoliku, zanim zareagowali, popatrzyli na dużego, który w widoczny sposób pracował umysłem. W rezultacie znów zrobiło się cicho.

- To głupie – zawyrokował w końcu duży. Reszta ryknęła śmiechem, a drobny wstał, niezbyt wystając nad blat.

- Nieprawda! – krzyknął. – Nie każdego można kupić! Niektórzy mają swoją godność!

- Czyli – duży odwołał się do sfery, w której był zorientowany. – Czyli, jeśli baba stoi na ulicy, to wykonuje usługę, a nie sprzedaje siebie?

Pozostali przy stoliku pokładali się ze śmiechu.

- A żebyś wiedział, że nie każda! – drobny z niespodziewaną siłą walnął kuflem w blat, ochlapując wszystkich, z dużym włącznie. – Można robić różne rzeczy, ale to człowiek sam decyduje, czy jest towarem czy nie…

Po wygłoszeniu tego oświadczenia drobny odwrócił się na pięcie i bez pożegnania wyszedł z knajpy.

Odpłynęli więc łodzią na miejsce pustynne osobno. Lecz widziano ich odpływających. Wielu zauważyło to i zbiegli się tam pieszo ze wszystkich miast, a nawet ich uprzedzili.

Gdy Jezus wysiadł, ujrzał wielki tłum i zdjęła Go litość nad nimi; byli bowiem jak owce nie mające pasterza. I zaczął ich nauczać. (Mk 6,30-34)

Zatroskanie. To pierwsza myśl, która mi przychodzi do głowy przy lekturze tego fragmentu Ewangelii. Jezus, Boży Syn, jest pełen zatroskania o człowieka.

Najpierw jest zatroskanie o uczniów, którzy się napracowali. Zatroskanie, by nie stali się pracoholikami, niewolnikami aktywności, uskuteczniającymi działanie dla samego działania. Stąd propozycja odsunięcia się od bieżącego zgiełku, odosobnienia, które daje wypoczynek, ale też pozwala wejrzeć w siebie i pomilczeć.

„Milczenie jest integralną częścią komunikacji i bez niego nie ma słów bogatych w treść. W milczeniu słyszymy i poznajemy lepiej samych siebie, rodzi się i pogłębia myśl, z większą jasnością rozumiemy to, co chcemy powiedzieć albo to, czego oczekujemy od drugiego, dokonujemy wyboru jak wyrazić siebie” – napisał Benedykt XVI w tegorocznym orędziu na światowy dzień środków społecznego przekazu.

Jezusowe, Boże zatroskanie ma też o wiele szerszy wymiar. Nie ogranicza się do wąskiej grupy. Obejmuje wszystkich, którzy są niczym zagubione owce, te, co nie wiedzą, dokąd powinny zmierzać. Które nie znają lub nie rozumieją sensu swojego istnienia. Które trzeba nauczać, jak żyć z nastawieniem na wieczność.

Komentarz dla Radia eM

Zrazu było mówienie o „drugim bliźnim” drażniące i denerwujące. A po chwili doprowadziło do dziwacznego toku myślowego. „Skoro jest drugi bliźni, to musi też być pierwszy. Gdzie jest pierwszy bliźni? Jak go znaleźć i wskazać? Kto nim jest?”.

To ważne, zwłaszcza w kontekście „ludzkiej” części przykazania miłości. „Miłuj bliźniego swego, jak siebie samego”.

Gdy Jezusowi jakiś usiłujący się wykaraskać z niezręcznej sytuacji spryciarz zadał pytanie „Kto jest moim bliźnim?”, w odpowiedzi usłyszał przypowieść o miłosiernym Samarytaninie. Na końcu opowieści o ignorującym człowieka w potrzebie kapłanie i lewicie oraz obcokrajowcu, który się nim zajął, Jezus zapytał: „Któryż z tych trzech okazał się, według twego zdania, bliźnim tego, który wpadł w ręce zbójców?”. Czyli niejako odwrócił kierunek zawarty w przykazaniu. Po tej linii zresztą poszedł ów cwany i udający niezorientowanego pytający. „Ten, który mu okazał miłosierdzie”. Z tego punktu widzenia bliźnim jest ten, kto kocha… drugiego bliźniego.

No i proszę. Da się znaleźć „pierwszego bliźniego”… I „drugiego” też…

Jeszcze dobrze nie wyszedłem z budynku, a już przed oczami miałem sytuację sprzed paru dni, gdy znajomy nalegał, abym podjął się pewnego zadania z gatunku tych, których generalnie nie lubię. Widząc, jak wykrzywiam twarz, szukając argumentów, aby odmówić, znajomy poirytowany szturchnął mnie w ramię i powiedział: „Przestań wydziwiać. Możesz się chyba ten jeden raz poświęcić?”. „Mogę?” – odpowiedziałem z wielkopańska, rozcierając ramię.

Zgodziłem się łaskawie, choć wewnątrz mnie cały mój egoizm wrzeszczał, żebym się nie wygłupiał i nie poświęcał. „Sam niech się poświęci. Przecież masz już na ten dzień swoje plany” – wołało mi coś w tyle głowy. „Mniejsze rzeczy trzeba poświęcać dla większych” – wytłumaczyłem sam sobie, cytując Arystotelesa. Wiedziałem, co mówię. Dobre relacje z tym znajomym z pewnością są więcej warte niż te kilka godzin luzu, z których właśnie zrezygnowałem. „Aleś ty wyrachowany” – powiedziało to coś niedobrego we mnie z podziwem. No i odebrało mi nawet tę odrobinę złudzenia, że się naprawdę poświęcam.

Właściwie z tym poświęceniem to są ciekawe sprawy. Biorąc rzecz na ucho, to między poświęceniem a uświęceniem nie ma wielkiej różnicy. To i to wyraźnie ma coś wspólnego ze świętością. Ze sferą sacrum. A jednak w słownikach poświęcenia wprost do świętości się raczej nie odnosi. W codziennym rozumieniu poświęcenie to przede wszystkim „czyn ofiarny, pełen bohaterstwa i samozaparcia” oraz „gotowość do ponoszenia ofiar”. Ciekawe. Nawet w kompletnie świeckim znaczeniu poświęcenie jest ściśle związane z ofiarą.

Co mnie napadło z tym poświęceniem? To proste. Wypadło mi napisać felieton akurat na Dzień Życia Konsekrowanego. A przecież konsekrowany, to po prostu poświęcony. Jeśli ktoś jest konsekrowany, to jest poświęcony.

Adam Mickiewicz doszedł do wniosku, że „Poświęcenie musi być pełne i okrągłe jak kula, bo każdej wklęsłości zło się może uczepić”. Więc ja wszystkim konsekrowanym i poświęconym takiej kulistości życzę. I wcale się przy tym jakoś szczególnie nie poświęcam. Choć może powinienem? W tym bardziej religijnym znaczeniu słowa…

Tekst wygłoszony na antenie Radia eM

- Jasne.

- Co o niej myślisz, bo siedziałeś cicho, jakbyś język połknął?

- Uważam, że jest absolutnie na czasie i nadaje się do natychmiastowego opracowania i wdrożenia.

- Czyli nie uważasz mnie za kompletnego idiotę i faceta, który się urwał z najwyższej choinki w mieście?

- To chyba oczywiste. Zgadzam się z tobą w stu procentach. To bardzo mądry i sensowny pomysł, który dobrze zrobi całej firmie. Zresztą sam widziałeś, że nie tylko ja tak uważam. Twój pomysł zyskał duże poparcie.

- Fakt. Ale jednak znalazło się kilku, którzy byli stanowczo na nie, a jeden nawet uznał mnie za szkodliwego debila.

- Sam jest szkodliwy debil.

- To co robi w zarządzie?

- Może w zarządzie potrzebna jest reprezentacja debili?

- Ale bez żartów. Wytłumacz mi, dlaczego nawet jeśli zgłosisz najsensowniejszy pomysł, zawsze się znajdzie co najmniej kilku, którzy od razu są na nie?

- A ty chciałbyś, żeby cię wszyscy lubili, kochali i akceptowali?

- Nawet nie o to chodzi. Chodzi mi raczej o to, żeby w kwestiach podstawowych, takich wiesz, fundamentalnych, gdy ja z czystym sumieniem mogę powiedzieć, że rzecz jest dobra nie tylko dla mnie, ale też dla innych, żeby wszyscy myśleli podobnie. Dałbym wiele, aby wiedzieć, jak to zrobić, aby przynajmniej od czasu do czasu przekonać wszystkich… Choćby nawet trzeba było na chwilę przejąć ich sposób myślenia…

- Przynajmniej powiadasz… „Stałem się wszystkim dla wszystkich, żeby w ogóle ocalić przynajmniej niektórych”…

- Co tam mruczysz?

- A nic, przyplątało mi się takie zdanie świętego Pawła.

- Ty i te twoje pobożne cytaty…

- Nie rzucaj się jak wesz na kożuchu. Znasz kogoś komu się udało przekonać wszystkich? Bo ja nie…

- To głupie jakieś…

- Wcale nie…

- No masz. Nawet ty przeciwko mnie?

Aż coś się zaczyna psuć. Pojawiają się przeszkody. Problemy. Zagrożenia. Niedogodności. Cel staje coraz mniej jasny i precyzyjny. Czas nie tylko upływa, ale się dłuży. Efektów nie widać. Wręcz przeciwnie. Droga z szerokiego traktu zamienia się w pokręconą między chwastami i trującym bluszczem ścieżkę. Trzeba z niej schodzić, aby przepuścić pędzących w jedną i drugą stronę. Powroty na ścieżkę dodatkowo zużywają siły i zapał.

Przychodzi zwątpienie. Niepewność. Zagubienie. Mnożą się pytania, na które nie padają niezbędne odpowiedzi. Poczucie osamotnienia. Każdy krok okazuje się niewypowiedzianym ryzykiem.

Od zwątpienia już tylko chwila do rezygnacji.

To jest chwila na odwagę i wiarę. One w niej są. Ale się nie narzucają. Można je chwycić, jak bonusy w komputerowej grze. Aby odzyskać siły. Aby przybyło mocy. Determinacji do zrobienia kolejnego kroku w przód, nie w tył.

- Parę razy mi się w życiu zdarzyło…

- Uwierzyłeś?

- Raczej tak…

- I co?

- W  jakim sensie „I co”?

- W najoczywistszym. Sprawdziło się? Okazałeś się ważny dla tego kogoś?

- Różnie bywało.

- Ale jak ci mówili, że jesteś ważny, to zaraz się poczułeś ważniejszy, prawda?

- Chyba każdy lubi być ważny…

- Otóż trafiłeś w dziesiątkę! Każdy lubi być ważny. Tylko zapomina o tym, że inni na tym jego pragnieniu mogą nieźle żerować i osiągać własne korzyści.

- Ktoś ci wmówił, że jesteś dla niego ważny, a potem cię zlekceważył?

- Zlekceważył? Olał po prostu! Dał do zrozumienia, że mogę go pocałować, bo już teraz mnie nie potrzebuje. Kazał mi spadać, gdzie raki zimują! Wysłał mnie do wszystkich…

- Kto taki?

- A taki jeden. Kiedyś bardzo mnie potrzebował. Jak mnie obskakiwał. Jak o mnie dbał. Jak zabiegał. A teraz, gdy ja czegoś od niego potrzebuję, potraktował gorzej niż żebraka pod wiaduktem.

- Może ja ci pomogę?

- Nie dam sobie jakoś radę. Ale najbardziej ucierpiało mojego ego. No bo kto lubi się dowiadywać, że wcale nie jest ważny? Że był tylko pożytecznym idiotą, który uwierzył, że dla kogoś może być ważny?

Nie ma szans na to, aby dopuścili kogokolwiek do poznania całej prawdy w jakiejś sprawie. Sami jej zresztą też nie znają. Od razu rozbijają ją na drobne kawałeczki, zamieniają w coś, co można traktować instrumentalnie, narzędziowo. Rozdrabniają prawdę tak dokładnie, aby złożenie jej ponownie w całość przerastało nie tylko możliwości pojedynczego człowieka, ale nawet całych wyspecjalizowanych grup i instytucji. A im ważniejsza i bardziej fundamentalna sprawa, tym mniejsze drobiny powstają całości pod ich uderzeniami.

Układają tę swoją prawdę codziennie na nowo. Jakby wciąż od początku budowali świat, rzeczywistość całą. Co ciekawe, stają się pierwszymi odbiorcami swojej kreacji. Aby przekonać do niej innych, najpierw muszą sami w nią uwierzyć. Bez tego byliby nieautentyczni. Bo prawda, którą tworzą, jest po to, aby uzasadniać i uwiarygodniać. Aby stanowić argument. Nie jest celem. Jest środkiem.

Krzyczą z głębokim przekonaniem „Prawda nas wyzwoli!”. I rzeczywiście. Czują się wolni. Bo zapomnieli, co jest istotą wolności. Zwłaszcza w sferze słowa.

„Słowa mogą czasem wyrażać prawdę w sposób dla niej samej poniżający. Może się zdarzyć, że człowiek mówi jakąś prawdę po to, żeby uzasadnić swoje kłamstwo” – powiedział przed laty Jan Paweł II. Mają to dokładnie opanowane. Mówią prawdę, aby ją poniżyć. Mówią prawdę po to, aby ją zniszczyć i uczynić nieosiągalną. Mówią prawdę nie z miłością, ale z nienawiścią.

Myślą, że są właścicielami i panami prawdy. Używają jej fragmentów zanurzonych w kleistej masie bez treści, aby wszystko sobie podporządkować. Aby odbierać wolność. Aby niewolić. Używają okruchów prawdy, jako narzędzia przemocy. Wiedzą, że częścią prawdy można nawet zabić.

Całej prawdy nie da się podać inaczej, jak tylko z miłością. Całą prawdą, podaną z miłością, nie da się nikomu zrobić nawet najmniejszej krzywdy. Można tylko uratować, uwolnić, zbawić.

Boimy się nie tylko nieprzewidywalności świata przyrody czy ekonomii. Obawiamy się innych ludzi. Tego, że będą nam chcieli odebrać to, co mamy. Co uważamy za niezbędne, za swoje. Czujemy strach przed utratą tych niewielkich stref wolności, które jeszcze udało nam się zachować.

„Czemu tak bojaźliwi jesteście?” – pyta Jezus. I wskazuje przyczynę towarzyszącego nam wszędzie lęku: „Jakże wam brak wiary?”.

„Nie boję się, gdy ciemno jest, / Ojciec za rękę prowadzi mnie” – śpiewał dziecięcy zespół. Kto zawierzył, zaufał, ten się nie boi…

Komentarz dla Radia eM