Pożyczone od księży Crystusowców

Dzisiaj kolejna grupa chłopaków – „kamikadze”, jak mówią w dzisiejszych czasach o takich – wyjedzie na ponad rok czasu zamieszkać niemal w środku lasu, z daleka od telefonów, telewizji, internetu. Krótko mówiąc – z daleka od świata. Jak sobie przypomnę samego siebie i wszystkie emocje, które towarzyszyły mi niemal równo rok temu, kiedy to ja opuszczałem rodzinne gniazdo, to nie powiem, że mi się ciepło na sercu nie robi.

Chłopakom towarzyszy piękna Liturgia Słowa z dzisiejszego święta. Wręcz idealna! Najpierw św. Paweł, który mówi „Zatem zachęcam was ja, więzień w Panu, abyście postępowali w sposób godny powołania, jakim zostaliście wezwani, z całą pokorą i cichością, z cierpliwością, znosząc siebie nawzajem w miłości.” Jak bardzo są to prawdziwe słowa (wydaje mi się) szczególnie tam, w lesie, gdzie przez rok czasu trzeba wytrzymać z mocno okrojoną grupą samych facetów!

Później psalm, w którym jak czytamy, same Niebiosa głoszą chwałę Boga! Tak uroczyście dochodzimy do Ewangelii, w której Jezus mówi do Mateusza „Pójdź za mną!” Co on na to? Jest jednym z pierwszych „kamikadze” – zostawia wszystko i rusza za Jezusem. A ludzie gadali – „Dlaczego wasz Nauczyciel jada wspólnie z celnikami i grzesznikami?” Po roku pracy nad sobą, ciągłych upadków, zmagań, po roku wahań i wątpliwości, czyli po prostu po roku spędzonym w seminarium – dopiero teraz widzę dosłowność Chrystusowej odpowiedzi na zadane wyżej pytanie. „Bo nie przyszedłem powołać sprawiedliwych, ale grzeszników.”

I w tym miejscu, wracając wspomnieniami do minionego roku, nie mogę się powstrzymać od uśmiechu, który sam pojawia się na mojej twarzy. Bo dopiero teraz, po roku umierania dla Chrystusa rozumiem, dlaczego jeden z księży nazwał nas, kleryków, kamikadze.

Trzeba chwili przerwy. Chwili, która nie jest chwilą w sensie dosłownym. Chwili w sensie okresu, który ma swój początek i koniec. No i z założenia nie jest długi. Ale jest oderwaniem. Odpoczynkiem.

Ktoś mi zwrócił uwagę, że duchowni żyjący w celibacie (nie tylko młodzi, ale również starzy, wydawałoby się doświadczeni duszpasterze) często nie rozumieją, iż małżonkowie potrzebują odpoczynku od siebie. Że nie mogą być ciągle i bez przerwy razem. Że w ich życiu nie może być wszystko absolutnie wspólne.

Słyszałem kiedyś proboszcza, który swojej parafiance rysował jak najgorsze perspektywy ich trwającego od prawie dwudziestu lat małżeństwa, gdy się dowiedział, że jej facet pojechał sam na dwutygodniowy urlop. A właściwie nie sam, tylko z kilkoma kumplami, podobnie jak on żonatymi i dzieciatymi. Pojechali razem, bo mieli męską, łączącą ich pasję.

- Żona powinna być zawsze przy mężu – mówił surowo zacny kapłan.

- Ależ proszę księdza, ja mam zaufanie do swojego męża – broniła się z uśmiechem kobieta. – On mnie przecież kocha!

- Ja tam swoje wiem – powiedział zatroskany duchowny i na jednym oddechu opowiedział jej trzy historie o mężach, którzy pojechali do pracy na Zachód i tam zdradzili swoje żony.

Gdy proboszcz zostawiwszy atmosferę czyhającego zewsząd niebezpieczeństwa oddalił się w stronę zakrystii i zostaliśmy sami, kobieta popatrzyła na mnie ze złością i zapytała:

- Wy tak musicie, czy on to zrobił z własnej inicjatywy?

- Nie musimy – mruknąłem, uciekając wzrokiem.

- No to dlaczego taki dureń jest proboszczem? – rzuciła wyraźnie poirytowana.

Wiele miesięcy później opowiadała mi, że po raz pierwszy w życiu zrodziła się w niej nieufność wobec męża.

- I co? – zapytałem w swoim stylu.

- Zadzwoniłam do niego jeszcze tego samego dnia i mu wszystko opowiedziałam.

- I co?

- Powiedział, że jeśli chcę, on natychmiast wsiada w samochód i wraca.

- Chciała pani?

- Chciałam. Bardzo chciałam! Strasznie chciałam, żeby jak najszybciej był przy mnie, żeby mnie przytulił, żeby wygnał ze mnie to złe ziarno, które nagle znalazło się w mojej głowie… Ale powiedziałam mu, żeby nie wracał.

- Zuch kobieta! – wyrwało mi się.

- Głupi jesteś (w międzyczasie przeszliśmy na ty). Nic nie rozumiesz. Dobrze, że nie masz żony, bo nie rozumiesz kobiet. Tylko byś swoją unieszczęśliwił – mówiła bez zahamowań. – Chociaż, może gdybyś kochał kobietę, to byłbyś inny…

- Oho, stare hasła przeciwko celibatowi! – wykrzyknąłem triumfalnie.

- Nie, nie o to chodzi. Nie o tym przecież rozmawiamy.

- Nie o to, więc o co?

- O to, co zrobił mój mąż.

- Nie rozumiem – przyznałem, gubiąc się w całej rozmowie.

- Bo widzisz, kiedy rano otworzyłam oczy, po naprawdę ciężkiej nocy, w czasie której stawały mi przed oczami najstraszniejsze wizje zdrady mojego męża, w czasie której analizowałam minuta po minucie jego wszystkie poprzednie wyjazdy beze mnie, a nawet wyobrażałam sobie, że ma gdzieś inną kobietę…

- Powiesz wreszcie, co było rano? – przerwałem poirytowany.

- On był!

- Jak to?

- Przyjechał w nocy. Wiedział, że tak bardzo go wtedy potrzebowałam. Zaczęłam się tłumaczyć, przepraszać, że mu zakłóciłam urlop…

- Wrócił? – zapytałem głupio.

- Oczywiście! Wziął mnie w ramiona i powiedział tylko „Cicho, wiem. Gdybyś siebie usłyszała przez ten telefon, też byś wszystko rzuciła i wróciła”.

- Tylko tyle?

- Nie, jeszcze dodał, że temu księdzu łeb ukręci.

- Bardzo śmieszne.

- Naprawdę tak powiedział. Na szczęście coś się stało i zmienili nam proboszcza. Nie wiem czemu. Ale ja odetchnęłam.

Podjąłem ogromny wysiłek, aby obrócić sprawę w żart i nie dopuścić do tego, by zadał pytanie, które – to się czuło – miał na końcu języka. Pytanie brzmiące: „Dlaczego mój Kościół mi nie ufa?”.

Nie bez powodu robiłem wszystko, aby z jego ust tego pytania nie usłyszeć, ponieważ zdarzyło mi się już je kiedyś usłyszeć. I to nie od dość młodego aktywnego katolika, ale od trzecioklasistki. Postawiła mi je z całą powagą chwilę po tym, jak odeszła od konfesjonału, uzyskawszy podpis księdza, potwierdzający, że w tym konkretnym miesiącu, tego konkretnego dnia (na szczęście bez podania dokładnej godziny) odbyła spowiedź u tego, a nie innego kapłana.

Fakt, że trzecioklasistka należała do nadmiernie rozwiniętych intelektualnie, jak na swój wiek i słynęła ze sprawiania wszystkim, z rodzicami na czele, ogromnych wychowawczych kłopotów. Ale pytanie padło. Spociłem się wtedy jak mysz, usiłując jej jakoś wytłumaczyć, że tu chodzi jedynie o wyrobienie w niej systematyczności w przystępowaniu do sakramentu pokuty i pojednania. Sukcesu raczej nie odniosłem, bo nad miarę bystra i zbyt oczytana dziewczynka natychmiast zapytała, dlaczego wobec tego większość polskich katolików przystępuje do spowiedzi raz do roku, a nie co miesiąc. „Oni nie musieli zbierać podpisów?” – dociekała. No przecież nie okłamię dziecka.

Zresztą już kilka razy zdarzyło mi się słyszeć, że Kościół traktuje swoich wiernych jak opresyjne państwo swych obywateli, uważając ich raczej za potencjalnych przestępców niż za niewinnych porządnych ludzi. Nigdy nie potrafiłem na tego typu uwagi sensownie odpowiedzieć…

Bezradność może czaić się wszędzie. Wypełza w najmniej spodziewanych momentach. Czasami gwałtownie wyskakuje.

Czy bezradność budzi ufność? Powinna. Ale częściej chyba budzi wściekłość, gniew na wszystko i na wszystkich. A czasami nawet nienawiść.

Bezradność często dotyczy prawdy. Znasz prawdę. Mówisz ją. Pokazujesz. I nic. Spotykasz się z odrzuceniem. Okazuje się, że nikt nie chce prawdy. A skoro odrzucają prawdę, no to również ciebie. Bezradność pomnożona. Narastająca. Przytłaczająca.

Więc może jednak ufność?

Ale ufność nie przełamuje bezradności w sposób natychmiastowy. Ufność wymaga zaakceptowania bezradności. Zgody na nią. Zgody, nie rezygnacji. Zgody opartej na przekonaniu, że bezradność nie jest stanem ostatecznym. Że jest nie tylko pokonalna, ale z zasady przegrywa.

Trzeba być przygotowanym na to, że bezradność kończy się jeszcze gwałtowniej, niż się zaczyna.

„Daj mi to!” – krzyczał dość duży dzieciak do swojej matki. „Chyba chciałeś powiedzieć ‘Proszę mi dać’” – włączyła się do rozmowy ciocia. Małolat wytrzeszczył na nią oczy. „Grzeczne dziecko nie mówi „Daj’, tylko ‘Proszę mi dać’” – kontynuowała krewna, które źle zinterpretowała reakcję dziecka. „Wyrzuć ją! Wyrzuć ją! Niech do mnie nie mówi!” – wrzasnął malec do matki, wskazując palcem ciotkę o wychowawczych zapędach.

Jak wygląda moja modlitwa? Z czym przechodzę do Boga? Jak się do Niego zwracam? Czy nie jest tak, że moja modlitwa, to przede wszystkim przedstawianie listy żądań i oczekiwań? Na zasadzie składania zamówienia. To, to i to mi jest potrzebne, więc Ty, Panie Boże, mi to dostarcz i zapewnij. I żeby wszystko było wysokiej jakości. Dostarczone w terminie i na gwarancji.

Trędowaty postanowił inaczej załatwiać sprawy z Jezusem. „A oto zbliżył się trędowaty, upadł przed Nim i prosił Go: „Panie, jeśli chcesz, możesz mnie oczyścić”. Jezus wyciągnął rękę, dotknął go i rzekł: „Chcę, bądź oczyszczony”. I natychmiast został oczyszczony z trądu”. Nie wydawał poleceń jak klient w restauracji kelnerowi. Mówił do Jezusa „Jeśli chcesz”. Zdawał się na Jego wolę.

Kto dziś bierze poważnie słowa z Modlitwy Pańskiej (tej zaczynającej się od słów „Ojcze nasz”), które brzmią „Bądź wola Twoja, jako w niebie, tak i na ziemi”? No, może dopuszczamy, aby wola Boga działa się w niebie. Ale na ziemi? Nie, tu jest nasz teren. Tu my dyktujemy warunki i o wszystkim decydujemy.

Kto dziś, prosząc Boga o zdrowie dla kogoś ze swoich bliskich albo dla siebie, bierze pod uwagę, że Bóg jednak nie uzdrowi? Przecież Kościół uczy, że Bóg wysłuchuje każdej modlitwy…

Pewnie, że wysłuchuje. Ale nie jak sprzedawca w sklepie. Jak kochający rodzic. Rodzic wie lepiej od dziecka, czy potrzebny mu lizak.

Za każdym razem, gdy dotyka nas nieszczęście, pojawia się pytanie, o role i miejsce, jakie zajmuje w nim Bóg. Niektórzy, wskazując na tę czy inną wielką tragedię ludzkości, pytają wprost: „Gdzie wtedy był Bóg?”. I nie chcą przyjąć prostej odpowiedzi, że był razem z cierpiącymi. Że dodawał im odwagi. Że mówił im” „To Ja jestem, nie bójcie się”.

„Określenie „bojaźń Boża” często budzi wiele nieporozumień. Według niektórych mędrców starożytnych i oświeceniowych, bogów zrodził strach przed naturą, przed życiem i samym sobą. Ale trzeba powiedzieć, że były też okresy, kiedy duszpasterze bardzo skrupulatnie i skwapliwie posługiwali się strachem, jako narzędziem swej duszpasterskiej posługi. Nie trzeba być wielkim znawcą dziejów homiletyki, aby przytoczyć liczne przykłady takiego właśnie, świadomego wzbudzania strachu przed piekłem i wszystkimi innymi ostatecznymi sprawami, aby dostatecznie wstrząsnąć sumieniami wiernych” – napisał wiele lat temu w miesięczniku „List” o. Jan Andrzej Kłoczowski OP.

Co można zbudować na strachu? Wiarę? Zaufanie? Miłość? Ile razy w dziejach świata usiłowano coś budować na strachu? Zawsze kończyło się wielka katastrofą. Chociaż strach potrafi być motorem ludzkich działań bardzo długo.

W filmie Marcela Łozińskiego „Las Katyński” jest część zatytułowana „Świadkowie”. Krewne jednego z oficerów zamordowanych w Katyniu próbuje rozmawiać ze starszymi mieszkańcami okolicznych miejscowości, aby dowiedzieć się, jak to wtedy było. Napotyka mur milczenia wynikającego ze strachu. Wielkiego strachu. Na ekranie widać autentyczne przerażenie tych ludzi. Oni się strasznie bali. Czy boją się nadal? Film Łozińskiego powstał w roku 1990…

Jezus nie buduje na strachu. Buduje na przezwyciężaniu strachu zaufaniem. „To Ja jestem, nie bójcie się” – mówi.

„Bojaźń Boża to ten wzrok przemienionego serca, które widzi chwałę Bożą w otaczającym nas świecie. Ale też widzi ją z zachwytem. Bojaźń Boża jest rodzajem zachwytu” – wyjaśnia o. Kłoczowski.

- A takie tam. Mam problemy z firmą.

- Skarbówka? Coś pokombinowałeś? Nie wierzę. To nie w twoim stylu.

- Nie, oczywiście, że nie. Chodzi o pracowników.

- Na pewno za dużo od nich wymagasz. Już ja cię znam. Nigdy nie pamiętasz, że ludzie to nie maszyny.

- Do lenistwa już się przyzwyczaiłem. Ale teraz mam naprawdę problem. Musiałem wyrzucić dwóch ludzi dyscyplinarnie. Wcale nie za to, że się obijali w czasie pracy.

- Nie? A za co? Aż dyscyplinarnie?

- Wiesz przecież, że co prawda wymagam dużo od ludzi, ale o nich dbam, płacę lepiej niż inni, opiekę zdrowotną zapewniam, nie nadużywam nadgodzin…

- Już się nie chwal. Czemu ich wywaliłeś?

- Bo mnie okradli!

- Żartujesz.

- Nie, w zeszłym tygodniu po cichu sprzedali na lewo bardzo drogie komponenty.

- Zawiadomiłeś policję?

- Jeszcze nie.

- No to na co czekasz?

- Nie chcę ani im ani sobie niszczyć życia…

- Nie wiem, czy to dobre rozwiązanie.

- A najgorsze jest to, że zawiedli mnie ludzie, którym najbardziej ufałem. To naprawdę boli…

„Mam 25 lat i jestem jeszcze dziewicą. Jestem od kilku miesięcy z chłopakiem i nasze intymne relacje ograniczają się do pieszczot. Boję się wykonać krok dalej. Mam temperament, wyobraźnię, ale nie czuję się chyba gotowa na pełen stosunek płciowy, ale przecież mam już 25 lat. Może ze mną jest coś nie tak, może chłopak, z którym jestem, jest nieodpowiedni?” – wyznaje jakaś internautka, prosząc o radę sieciowego seksuologa.

„Boję się powiedzieć ‘tak’, Panie.
Dokąd mnie zaprowadzisz?
Boję się wyciągnąć los,
Boję się położyć swój podpis u dołu czystej kartki,
Boję się tego ‘tak’, które zażąda dalszych ‘tak’.” – napisał w jednym ze swych utworów Michel Quoist.

Strach, lęk, obawa. To takie ludzkie. Ktoś boi się wejść do ciemnego pokoju. Ktoś inny boi się wrócić do domu, w którym czekają na niego tylko awantury, złość, agresja. Jeszcze ktoś inny sparaliżowany jest lękiem przed konsekwencjami każdej swojej decyzji, więc nawet najdrobniejszą podejmuje miesiącami, a nawet latami.

Niektórzy rodzice, ale także specjaliści od niektórych technik walki, każą swoim podopiecznym skakać z zawiązanymi oczami z wysoka. „Skacz, ja cię na pewno złapię”. Taki skok nie jest prosty. Wymaga zaufania do tej drugiej osoby. Bezgranicznego zaufania. Zaufania, które jest pewnością. Zaufania, że tego kogoś tam na dole naprawdę interesuje mój los i kiedy rzucę się w dół, on tam będzie i zadba o moje bezpieczeństwo. Nie pójdzie sobie na kawę albo się zdrzemnąć.

„Nauczycielu, nic Cię to nie obchodzi, że giniemy?” – zbudzili śpiącego Jezusa Jego uczniowie, gdy w czasie burzy woda napełniała ich łódź. „Czemu tak bojaźliwi jesteście? Jakże wam brak wiary?” – usłyszeli w odpowiedzi. Ale najpierw wicher i jezioro usłyszały „Milcz, ucisz się”. A gdyby Go nie zbudzili?…

Odwaga nie jest brakiem strachu. Odwaga to umiejętność działania mimo strachu. „Odwaga to nie brak strachu, tylko świadomość, co w danym momencie jest od niego ważniejsze” – napisał ktoś w Internecie. „Zaufanie to odwaga, wierność to siła” – stwierdziła austriacka pisarka Marie von Ebner-Eschenbach.

Tchórze to ludzie małej wiary. Odważni po prostu wierzą. I tyle.

Przyznaję, zdarzyło mi się ją zawieść. Jeden, jedyny raz nie dotrzymałem złożonego przyrzeczenia. Fakt, w dość ważnej sprawie, ale dotrzymanie obietnicy, którą składałem w dobrej wierze, znalazło się poza moimi możliwościami. Ona jednak nie może mi zapomnieć zawodu, jaki jej sprawiłem i twierdzi, że nie powinienem składać obietnic bez pokrycia. I jest wobec mnie nieufna. Ma kobieta rację, ale mnie się wtedy naprawdę wydawało, że jestem w stanie wykonać to, co obiecywałem.

Żalę się tutaj na mój ciężki los i bolesne konsekwencje złożonej kiedyś pochopnie obietnicy nie bez powodu. Wykryłem bowiem jawną niesprawiedliwość na tym świecie. Okazuje się, że ja latami cierpię z powodu jednego niedotrzymanego przyrzeczenia, a istnieje całkiem spora grupa ludzi, którzy składają mnóstwo pustych obietnic, a nikt im tego tak naprawdę nie wypomina. I wcale nie mam tu na myśli mężów, którzy nie dotrzymują obietnic składanych ich wybrankom przed ślubem. Mam na myśli polityków i działaczy różnej maści i różnego szczebla.

Przeczytałem niedawno artykuł znanego specjalisty od wizerunku i marketingu, w tym również tak zwanego marketingu politycznego. Dowodził w nim czarno na białym, że politycy i rozmaici działacze kłamią, ponieważ ci, do których się zwracają, chcą być okłamywani. Czyli po prostu odpowiadają na społeczne zapotrzebowanie. Powiedzmy wprost:  na nasze zapotrzebowanie. Ten specjalista bez owijania w cokolwiek napisał, że chcemy być okłamywani. Że chcemy słyszeć obietnice rzeczy nierealnych. Że w głębi serca i rozumu dobrze wiemy, że gdy w czasie wiecu, konferencji prasowej albo w telewizyjnym wywiadzie ktoś obiecuje raj na ziemi, to po prostu cygani. Dlatego nie wpadamy we wściekłość, gdy polityk wysokiej rangi staje przed kamerami i pytany o obietnice sprzed miesiąca z miną niewiniątka oświadcza: „Przepraszam opinię publiczną za wcześniejsze zapowiedzi… Po zastanowieniu zmieniłem zdanie. Mogę (…) tylko opinię publiczną przeprosić, że może przedwcześnie tego typu deklarację złożyłem”. My tylko kiwamy ze zrozumieniem głową i grzecznie słuchamy kolejnych obietnic.

Czy ktoś mi może wytłumaczyć, dlaczego jednym pozwalamy składać obietnice bez pokrycia, a od innych oczekujemy szczegółowego i terminowego dotrzymania nawet najdrobniejszej obietnicy? To przecież nielogiczne.

Tekst wygłoszony na antenie Radia eM

(Co prawda dzisiaj święto św. Benedykta, patrona Europy i w kościołach czytana jest Ewangelia z 19. rozdziału św. Mateusza, ale odważnie proponuję rozważanie na sobotę 14. tygodnia zwykłego ze względu na temat.)

Odwagi, nie bój się zobaczyć

Do odważnych świat należy. Nie bój żaby, żaba nie bodzie. Czego się boisz, głupia. A jednak, to nie takie proste. Mówią, że dziś odwaga staniała, a rozwaga podrożała. Chyba nie. Wbrew pozorom, nadal mnóstwo ludzi się boi. Kogo? Przede wszystkim innych ludzi. Ich osądu. Ale niejeden boi się… siebie.

Strach paraliżuje. Unieruchamia. Zatrzymuje. Spycha do defensywy. Dlaczego dzisiaj wyznawcy Jezusa, chrześcijanie, katolicy, nie są awangardą świata? Dlaczego w wielu miejscach świata zajmują się w znacznie większym stopniu obroną dotychczasowych pozycji i „zdobyczy”, obroną „wiary i tradycji” niż przyciąganiem do Chrystusa nowych uczniów?

Młody polski ksiądz pracujący we Francji opowiadał, że sukcesem jest tam, gdy w wielkie święta na Mszy pojawi się 150, a nawet 200 osób. Bo normalnie w niedzielę to jest 25 wiernych. A na terenie parafii mieszka prawie czterdzieści tysięcy ludzi. Wszyscy słuchali jego opowieści ponuro kiwając głowami. „U nas też tak może być” – rzucił ktoś w przytłaczającej ciszy. „Młodzi nie chcą wierzyć, chodzić do kościoła”.

Nie chcą? Boją się! Pod informacjami o mniej lub bardziej bezsensownych poczynaniach niektórych księży wypisują w Internecie komentarze „Lepiej nie mieć z Kościołem nic wspólnego, wtedy nikt nie będzie utrudniał ci życia”. Boją się Kościoła. Boją się ludzi Kościoła. A ludzie Kościoła boją się ich. Skarżą się na negatywny wizerunek Kościoła w mediach. Wskazują czyhających zewsząd wrogów. Często wyimaginowanych. Zapominają, że na strachu nie da się niczego zbudować.

„Więc się ich nie bójcie… Nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało, lecz duszy zabić nie mogą. Bójcie się raczej Tego, który duszę i ciało może zatracić w piekle” – powiedział Jezus. A Jan Paweł II powtarzał od pierwszych chwil swego pontyfikatu: „Nie lękajcie się” (Non abbiate paura!!! – wołał). Nie ma się czego bać. „Nie bójcie się: jesteście ważniejsi niż wiele wróbli”. „A przecież żaden z nich bez woli Ojca waszego nie spadnie na ziemię”.

Odwagi, nie bój się zobaczyć